Nasiya va qarz: tovar hisobi bilan bog'lash

Mahalladagi do'konda nasiya oddiy hol: "Jasur aka bugun olib ketsin, maosh tushganda to'laydi". Bu ishonchga asoslangan va doimiy mijozni saqlab qolishning odatiy yo'li. Lekin nasiyaga ketgan tovar noto'g'ri yozilsa, ikki xil muammo chiqadi: yo omborda tovar hali bor deb ko'rinadi, yo kassada pul yetishmaydi va qarz kimning boshida ekani esdan chiqadi. Yechim oddiy: nasiyada yuz bergan ikki faktni alohida yozing.

Ikki alohida fakt

Nasiyaga sotganda ikki hodisa sodir bo'ladi. Birinchisi: tovar do'kondan chiqib ketdi, shuning uchun qoldiq oddiy sotuvdagidek kamayadi. Ikkinchisi: pul hali kirmadi, ya'ni mijoz sizga qarz bo'lib qoldi. Ko'pchilik faqat qarzni daftarga yozadi va tovarni jadvaldan chiqarishni unutadi, yoki aksincha. Tovarni sotuv jadvaliga "nasiya" belgisi bilan kiriting, qarzni esa alohida nasiya daftariga yozing. Shunda kunlik hisob ham tushunarli bo'ladi: sotuv 1 000 000 so'm, kassada 800 000, qolgan 200 000 nasiya.

Nasiya daftari: oddiy tuzilma

Har bir qarzdorga alohida varaq yoki jadval ajrating. Ustunlar: sana, nima olindi, summa, to'lov (sana va summa), qolgan qarz, to'lash muddati. Misol: Jasur aka dushanba kuni 180 000 so'mlik oziq-ovqat oldi, muddat oy oxiri. Payshanba kuni 100 000 so'm to'ladi, qoldiq 80 000. Shanba kuni yana 60 000 so'mlik oldi, endi qarz 140 000. Har bir yozuvdan keyin qolgan qarzni darrov hisoblab qo'ying, yig'indini xotirada saqlashga urinmang.

Daftarni egasi yoki bitta mas'ul sotuvchi yuritsin. Qarzdor o'z qarzini ko'rib tursa, tortishuv kamayadi: haftada bir marta Telegram'da qisqa xabar yuborish yetarli.

Qarzning "yoshi"

Qarzdorlarni to'lanmagan vaqtiga qarab uch guruhga bo'ling:

• 0–7 kun: oddiy holat, e'tibor shart emas;
• 8–30 kun: xushmuomalalik bilan eslatish vaqti;
• 30 kundan ortiq: jiddiy qarz, yangi nasiya berilmaydi.

Ro'yxatni haftada bir marta ko'rib chiqing. Qarz uzoq turib qolsa, to'lanish ehtimoli har hafta kamayadi, shuning uchun u ham muzlatilgan pul: bu safar tovar emas, qarz shaklida. Muddati 90 kundan oshib, mijoz bilan aloqa uzilgan qarzni "shubhali" deb alohida belgilang va rejalaringizda unga tayanmang. Uni daftardan jimgina o'chirib tashlamang: bu aniq summa, uni zarar sifatida ko'rib turish foydani to'g'ri baholashga yordam beradi.

Nasiya qoidalari

Yozma qoida bo'lsa, har bir mijoz bilan alohida gaplashib charchamaysiz:

1. Har doimiy mijozga limit va muddat belgilang, masalan 300 000 so'mgacha va 30 kungacha.
2. Nasiyaga faqat ega yoki mas'ul xodim ruxsat bersin.
3. Mijoz tasdig'ini oling: imzo yoki Telegram'dagi "180 000 so'm nasiya oldim" degan xabar.
4. Yangi, notanish mijozga kichik summadan boshlang.
5. Eslatmani shaxsiy va muloyim qiling, boshqa mijozlar oldida emas.

Eslatma matni qisqa va tinch bo'lsin. Masalan: "Assalomu alaykum, Jasur aka. Hisobimizda 140 000 so'm qoldiq turibdi, muddati oy oxiri. Qulay vaqtda to'lab qo'ysangiz, rahmat." Bunday xabarda ayb ham, bosim ham yo'q, lekin raqam va sana aniq ko'rsatilgan.

Foyda va pul bir narsa emas

Nasiyaga sotilgan tovardan foyda hisobda ko'rinadi, lekin cho'ntagingizda yo'q. Agar xuddi shu hafta ta'minotchiga to'lash kerak bo'lsa, foyda "bor", pul esa yo'q. Oy oxirida nasiya daftaridagi jami qarzni hisoblang. Masalan, oylik tushum 5 mln so'm bo'lib, shundan 1,2 mln so'mi nasiya bo'lsa, haqiqiy pul 3,8 mln so'm. Ijara, maosh va ta'minotchi uchun to'lov aynan shu 3,8 mln dan chiqadi. Nasiya ulushi har oy oshib borayotgan bo'lsa, bu signal: yo limitlar yumshoq, yo undirish susayib ketgan.

Xulosa

Nasiya yomon emas, agar u hisobda ko'rinib tursa. Tovar harakati va qarz harakati ikki alohida yozuv, qoidalar yozma, muddatlar esa nazorat ostida bo'lsa, ishonchga asoslangan savdo xavfsiz bo'lib qoladi. Agar nasiya daftari yillar davomida tartibsiz yuritilgan bo'lsa va qoldiq bilan qarz chalkashib ketgan bo'lsa, AniqHisob jamoasi inventarizatsiya o'tkazib, tovar hisobini tiklashga va yuritish tartibini o'rnatishga yordam beradi.