Marja va ustama: farqi nimada
Ustama — tannarxga nisbatan, marja esa sotish narxiga nisbatan foiz; ular bir xil raqam emas.
"Men har bir tovarga 30 foiz ustama qo'yaman, demak marjam ham 30 foiz" — bu gap juda ko'p do'konchilardan eshitiladi va u noto'g'ri. Ustama va marja ikki xil narsa, ular bir xil raqam bermaydi. Ularni aralashtirish esa narx belgilashda ham, foydani hisoblashda ham xatoga olib keladi: o'ylagandan kamroq pul topasiz. Keling, farqini oddiy raqamlarda ko'raylik.
Ikkita formula, ikkita asos
Ustama tannarxga nisbatan hisoblanadi: sotish narxi tannarxdan necha foiz yuqori. Formula: (sotish narxi − tannarx) ÷ tannarx × 100.
Marja esa sotish narxiga nisbatan hisoblanadi: sotish narxining necha foizi sizning foydangiz. Formula: (sotish narxi − tannarx) ÷ sotish narxi × 100.
Surati bir xil, ya'ni foyda summasi, maxraji har xil. Shuning uchun marja doim ustamadan kichik bo'ladi (agar tovar zararsiz sotilsa).
Bitta tovar misolida
Tovar sizga 8 000 so'mga tushdi va siz uni 10 000 so'mdan sotyapsiz. Foyda — 2 000 so'm.
- Ustama: 2 000 ÷ 8 000 × 100 = 25 %.
- Marja: 2 000 ÷ 10 000 × 100 = 20 %.
Tovar va narx bir xil, foyda ham bir xil, ammo ikki raqam har xil. Gap ikkalasi ham to'g'ri hisoblangani haqida emas, qaysi biri nima uchun kerakligida.
Ikkalasini bir-biriga aylantirish
Quyidagi ro'yxat farq qanchalik katta ekanini ko'rsatadi:
- ustama 10 % — marja taxminan 9,1 %;
- ustama 25 % — marja 20 %;
- ustama 50 % — marja taxminan 33,3 %;
- ustama 100 % (narx ikki baravar) — marja 50 %.
Ustama qancha katta bo'lsa, farq shuncha oshadi. Formulalar oddiy: marja = ustama ÷ (100 + ustama) × 100; ustama = marja ÷ (100 − marja) × 100.
Eng ko'p uchraydigan xato: 30 % marja olish uchun 30 % ustama qo'yish
Aytaylik, siz 30 % marja olmoqchisiz va tannarxi 7 000 so'm bo'lgan tovarga 30 % ustama qo'ydingiz: narx 9 100 so'm bo'ldi. Foyda — 2 100 so'm. Marja esa 2 100 ÷ 9 100 × 100 = 23,1 %. Ya'ni siz rejalashtirgandan deyarli 7 punkt kam foyda olyapsiz.
To'g'ri hisob: tannarxni (100 − marja) ga bo'lib, 100 ga ko'paytirasiz. 7 000 ÷ 70 × 100 = 10 000 so'm. Endi foyda 3 000 so'm, marja 3 000 ÷ 10 000 = 30 %. Mana shu narxda ustama 42,9 % ni tashkil qiladi.
Qachon qaysi biri kerak
Ustama tovar narxini tez belgilash uchun qulay: "Tannarxning ustiga 25 % qo'shaman". Ustama savdo qoidalarida va ta'minotchi bilan kelishuvda ko'p ishlatiladi.
Marja foydani baholash va solishtirish uchun qulay: u sotuv tushumining qancha qismi sizda qolishini ko'rsatadi. Do'konlarni, tovarlarni va oylarni bir-biri bilan solishtirganda marjadan foydalaning, chunki u tushumga bog'langan.
Shuni unutmang: bu ikkalasi ham yalpi foydani ko'rsatadi, ya'ni ijara, ish haqi, soliq va boshqa xarajatlar hisobga olinmagan. Sof foyda ulardan keyin qoladi. Soliq narxga kiritilgan bo'lsa, hisobni soliqsiz narx bo'yicha qiling.
Tovar jadvaliga uchta hisoblanadigan ustun qo'shing: foyda (so'm), ustama (%) va marja (%). Formulalar bir marta yoziladi va hamma qatorga nusxalanadi. Keyin marjasi eng past tovarlarni saralab olasiz va ularning narxini yoki ta'minotchisini qayta ko'rib chiqasiz. Shunda har bir tovarning haqiqiy foydaliligi hisob-kitobsiz, bir qarashda ko'rinib turadi.
Xulosa
Ustama va marja o'rtasidagi farqni bilish narxni to'g'ri qo'yishga, foydani to'g'ri baholashga va o'zingizni aldamaslikka yordam beradi. Raqamlarni hisoblash uchun avval tannarx va sotish narxi jadvalda aniq turishi shart. AniqHisob inventarizatsiya va hisobni tartibga solish orqali ana shu asosni tayyorlashga yordam beradi.