Sotib olish narxi va sotish narxi: ikkala ustun kerak

Ko'pgina do'konchilarning jadvalida narx uchun bitta ustun bor: tovar qancha turadi. Bu sotish narxi, ya'ni javondagi yorliqda yozilgan raqam. Kunlik tushum ham, oylik tushum ham shu raqamlardan yig'iladi, shuning uchun hammasi joyida bo'lib tuyuladi. Lekin tushum hali foyda emas. Foydani bilish uchun jadvalda ikkinchi ustun ham bo'lishi kerak: tovarni qancha pulga sotib olganingiz.

Ikki narx, ikkita savol

Sotish narxi "Men bu tovarni qancha pulga sotaman?" savoliga javob beradi. Sotib olish narxi esa "Bu tovar menga qanchaga tushdi?" degan savolga javob beradi. Ikkalasini ayirsangiz, bitta tovardan qancha pul qolishini ko'rasiz.

Misol: ulgurji bazadan bir quti ruchkani 8 000 so'mdan sotib oldingiz, javonda esa uni 11 000 so'mga sotasiz. Birinchi ustunda 8 000, ikkinchisida 11 000 turadi. Ayirma — 3 000 so'm: har bir sotilgan ruchkadan shuncha pul sizning foydangiz (hozircha yo'l, ijara va boshqa xarajatlarni hisobga olmay).

Faqat bitta ustun bo'lsa nima bo'ladi

Faqat sotish narxi yozilgan jadval uchta muhim savolga javob bera olmaydi.

• Foyda qancha? Tushumni bilasiz, lekin shu tushumning qancha qismi tovarning o'ziga ketganini bilmaysiz.
• Omborda qancha pul yotibdi? 120 dona ruchka sotuv narxida 1 320 000 so'm tursa ham, siz ularga 960 000 so'm to'lagansiz. Qancha tovar olish mumkinligini hal qilganda esa aynan sotib olingan summa muhim.
• Qancha chegirma berish mumkin? Chegirma ustama doirasidan chiqib ketsa, har bir sotuv zarar bo'ladi, lekin buni narx ustuni bo'lmasa sezmaysiz.

Jadvalga qo'shish kerak bo'lgan qatorlar

Ikkita narx ustuniga yana ikkita hisoblanadigan ustun qo'shish foydali:

• Foyda (so'm) = sotish narxi − sotib olish narxi;
• Qoldiq qiymati = qoldiq soni × sotib olish narxi.

Excel'da ularni formula bilan hisoblang, qo'lda yozmang. Foyda ustuni qaysi tovar eng kam foyda keltirayotganini ko'rsatadi, qoldiq qiymati ustuni esa ombordagi umumiy pulni bir raqam bilan beradi: ustunni qo'shib chiqsangiz bo'ldi.

Kichik misol. Jadvalda uchta qator bor: ruchka (120 dona, 8 000 va 11 000 so'm), daftar (60 dona, 5 000 va 7 000 so'm) va qalam (200 dona, 1 500 va 2 500 so'm). Qoldiq qiymati: 960 000 + 300 000 + 300 000 = 1 560 000 so'm. Hammasi sotilsa, tushum 1 320 000 + 420 000 + 500 000 = 2 240 000 so'm bo'ladi, ya'ni mumkin bo'lgan foyda 680 000 so'm. Qalam har bir donadan atigi 1 000 so'm qoldiradi, lekin 200 dona bo'lgani uchun 200 000 so'm beradi; daftar esa 120 000 so'm bilan eng kam foyda keltiradi. Bunday xulosani faqat ikkita narx ustuni bo'lgandagina chiqarasiz.

Sotib olish narxi o'zgarib tursa

Ta'minotchi narxini ko'taradi yoki kurs o'zgarib, import tovar qimmatlashadi. Bunday vaziyatda eng oddiy yo'l: jadvaldagi sotib olish narxini oxirgi olingan partiya narxiga almashtirish va izohda eski narxni saqlash. Aniqroq usul — tovarni partiya bo'yicha alohida qatorda yuritish yoki o'rtacha narxni hisoblash. Kichik do'kon uchun birinchi usul yetarli: muhimi, jadvaldagi narx sizning haqiqiy xarajatingizdan uzoqlashib ketmasin.

Sotib olish narxiga faqat tovarning o'zi emas, balki unga qo'shiladigan xarajatlar ham kiradi: yo'l, yuk tushirish, kerak bo'lsa bojxona. Bu haqda alohida maqolamiz bor; hozircha shuni eslab qoling: sizning narxingiz hujjatdagi raqamdan ko'pincha biroz ko'proq bo'ladi.

Eng ko'p uchraydigan xatolar

• Sotib olish narxi xotirada saqlanadi, jadvalga yozilmaydi.
• Ustunlarda o'lchov birliklari aralashib ketadi: sotib olish narxi quti uchun, sotish narxi dona uchun yozilgan.
• Aksiya narxi asosiy narx o'rniga yozilib, eski narx yo'qoladi.
• Narx asta-sekin o'zgaradi, lekin jadval yangilanmaydi.

Xulosa

Ikkita narx ustuni ko'rinishda ahamiyatsiz, lekin ular tushum o'rniga foyda haqida o'ylashga o'rgatadi. Bir kunlik ish bilan hamma tovarga sotib olish narxini qo'shib chiqsangiz, hisobingiz sezilarli darajada ishonchli bo'ladi. Agar jadvalingizda narxlar tartibsiz bo'lsa, AniqHisob inventarizatsiya paytida narxlarni tekshirib, hisobni tiklashda yordam beradi.